[Krzysiek]

 BERDYCZÓW



Dworzec Kolejowy w Berdyczowie.

Abraham Joshua Heschel, wybitny teolog żydowski, odnalazł pewnego dnia w Nowym Jorku pieczątkę z napisem „Stowarzyszenie drwali dla studiowania Miszny w Berdyczowie”.
 Trudno sobie wyobrazić, by w polskiej wsi katoliccy rolnicy stworzyli podobną organizację, żeby wspólnie interpretować Pismo Święte.



Pochodzenie nazwy miasta Berdyczów nie jest pewne.
 Prawdopodobnie w roku 1430 Wielki Książę Litewski Świdrygiełło nadał ziemię nad rzekami Piat i Hujwą namiestnikowi Putywla i Zwenigrodu Kalenikowi, założycielowi rodu Tyszkiewiczów.



 Według legendy w miejscu gdzie dziś leży Berdyczów został wybudowany chutor nazwany imieniem jednego z jego sług - Berdycza.
 W pół wieku była tu już bogata osada, której dziedzicami byli wnukowie Kalenika.



 Niedługo jednak Berdyczów mógł cieszyć się dobrobytem, już w roku 1483 został po raz pierwszy zniszczony przez Tatarów krymskich.
 Odbudowany, był jeszcze wielokrotnie zdobywany i rujnowany przez wojska kozackie, moskiewskie, ruskie w trakcie przygranicznych zamieszek.
 Od roku 1546 Berdyczów leżał w granicach województwa ruskiego, należącego do Wielkiego Księstwa Litewskiego .
 Po Unii Lubelskiej (1569) Berdyczów znalazł się w Koronie, na terenie województwa bracławskiego.
 Zmienne koleje historii spowodowały, że leżący na skrzyżowaniu kultur i szlaków handlowych Berdyczów miał niezwykłą szansę rozwoju.
Pierwszymi mieszkańcami Berdyczowa byli Rusini i Litwini, a od czasów Unii Lubelskiej stale rosła liczba przybywających tu Polaków.


Berdyczów. Sobór.

Niewielu śmiertelników miało odwagę tak otwarcie zadzierać z Bogiem, jak przywódca berdyczowskich chasydów, cadyk Lewi Iccakh.

(Berdyczower Rebe urodził się w 1740 r. w Hoszakowie. Był rabinem w Lubartowie, Ryczywole, Żelechowie, Pińsku i Berdyczowie, gdzie zmarł w 1810 r. Był uczniem Magida z Międzyrzecza, ucznia Baal Szem Towa i Rabiego Szmelke z Nikolsburga. Uważany jest za założyciela chasydyzmu w Polsce centralnej - pisze Tomasz Krakowski w tekście otwierającym nowy cykl [...] artykułów na Jewish.org.pl.)


Berdyczów. Synagoga.

Ukoronowaniem legendarnych kłótni „Berdyczowera” z Panem było pozwanie Go przed dintojrę – tak nazywa się w jidysz sąd religijny – za to, że doświadczył Żydów zbyt ciężkim losem.
 Charyzmatyczny cadyk znany z odwagi cywilnej i wybitnego umysłu słynął jednocześnie z pogody ducha i wiary w ludzką naturę.
 Jego rządy w Berdyczowie, określane jako wielki cud, były następstwem obalenia tu w drugiej połowie XVIII w. odwiecznej władzy ortodoksyjnych rabinów.
Ich miejsce zajęli wyznawcy nowego, mistycznego nurtu religijnego – chasydyzmu.
 Triumf tych ożywczych prądów i radosne panowanie Lewiego Iccakha sprawiły, że Berdyczów rychło obwołany został „Jerozolimą Wołynia”.


Berdyczów, ul. Białopolska.

Słynny cadyk Lewi Icchak z Berdyczowa poszukiwał kogoś, kto byłby godzień zadąć w szofar w święta Nowego Roku.
Ponieważ wiele osób ubiegało się o ten zaszczyt, cadyk oznajmił, że wybrany zostanie ten, kto najlepiej opowie o swoich mistycznych przeżyciach, jakie nawiedzają go podczas dęcia w róg.
 Żadna opowieść jednak nie zadowoliła Lewiego Icchaka.
 Zakłopotany, zastanawiał się, co ma uczynić, aż zgłosił się pewien mężczyzna, który rzekł:
" Rebe, jestem prostym człowiekiem i nie mam żadnych mistycznych doznań, ale mam cztery córki i nie mogę dać im posagu.
Kiedy więc dmę w róg, myślę sobie tak: O Panie, Stwórco Wszechświata, spełniam swój obowiązek, przestrzegając wszystkich Twoich przykazań, więc i Ty spełń swój obowiązek i ześlij moim córkom dobrych mężów"
Poruszony tą wypowiedzią rebe powierzył ojcu panien na wydaniu zaszczytny obowiązek dęcia w szofar.


Berdyczów, ul. Białopolska

I rzeczywiście to osiemdziesięciotysięczne dziś przemysłowe miasto nad rzeką Hniłopiat w pobliżu Żytomierza zostało, jeśli chodzi o cuda, szczególnie wyróżnione.
 Wznoszące się nad nim potężne mury klasztoru i kościoła karmelitów przypominają, że już w połowie XVII w. znane było jako „ukraińska Częstochowa”.



Nazwał je tak biskup kijowski Stanisław Zaremba, który odzyskał zdrowie dzięki cudownemu obrazowi Matki Boskiej Berdyczowskiej. Po ostatniej wojnie, podczas której oryginał obrazu zaginął, sława Berdyczowa jako sanktuarium maryjnego nieco przygasła.
 Do miasta ściągają natomiast chasydzcy pielgrzymi z całego świata, by modlić się przy odbudowanym niedawno ohelu, czyli grobowcu Lewiego Iccakha.


Berdyczów. Ulica Centralna.

Ma także Berdyczów prócz spuścizny duchowej tradycję bardziej prozaiczną – handlową.
Obdarzony przez Stanisława Augusta niezwykłym przywilejem, dziesięcioma aż rocznymi jarmarkami, przyciągał kupców z Polski, Ukrainy i Europy.
 Każdy liczący się handlowiec z Kresów musiał zawitać tu przynajmniej parę razy w roku.
 Zawsze przy tej okazji sprawdzał, czy nie ma listów na poste restante.
 Dlatego właśnie mówiono: „Pisz pan na Berdyczów”.
 Dopiero później zaczęło to oznaczać zamiar wystrychnięcia kogoś na dudka.
 Przyczynił się do tego mistrz Słowacki pisząc w „Beniowskim” o jego związku z panną Anielą: „Na gitarze grał i rym śpiewał włoski,/ I wszystko dobrze szło – dopóki wioski/Nie stracił... wtenczas po włosku: addio!/Po polsku: pisuj do mnie na Berdyczów”.