Operacje bez rozlewu krwi
Transfuzja podczas zabiegu może zagrażać życiu chorego. Dlatego w szpitalach na całym świecie tworzone są programy operowania bez przetaczania krwi. Jednym z nich jest warszawski szpital przy Lindleya.
http://wyborcza.pl/TylkoZdrowie/7,137474...rects=true
Pani Anna upadła i złamała kość udową. Ortopeda musiał zespolić złamane fragmenty kości za pomocą metalowej płytki. Zależało mu na tym, by starszej osobie nie przetaczać krwi, bo to dodatkowe obciążenie dla organizmu. To wyzwanie, bo kości są silnie ukrwione, gdy chirurg je przetnie, krew leje się z setek drobnych naczyń krwionośnych.
Sposoby oszczędzania krwi
Panią Annę operował dr Paweł Łęgosz, kierownik oddziału ortopedii dorosłych Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu w Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus przy ul. Lindleya.
Po raz pierwszy metodę „bezkrwawej chirurgii” zastosował siedem lat temu, gdy operował świadka Jehowy. Pacjent ze względów religijnych nie zgadzał się na transfuzję, nawet gdyby w trakcie zabiegu doszło do zagrożenia życia.
Teraz w warszawskim szpitalu przy Lindleya średnio raz w miesiącu operowany jest ktoś, komu głównie z powodów religijnych nie można przetoczyć krwi.
„Bezkrwawa chirurgia” wymaga specjalnego przygotowania do operacji. Jeśli to zabieg planowany, a pacjent ma za niski poziom hemoglobiny, przez kilka tygodni podaje mu się suplementy bogate w kwas foliowy, witaminę B12 oraz żelazo, by organizm sam zrobił zapasy składników krwi. Stosuje się też erytropoetynę, lek pobudzający szpik kostny do wytwarzania czerwonych krwinek.
Aby chory stracił mniej krwi, trzeba go odpowiednio ułożyć na stole operacyjnym. Jeśli operowane są nogi, należy je unieść, by krwawienie było mniejsze. Trzeba także zadbać o to, by operowany pacjent się nie wyziębił – dlatego stosuje się maty podgrzewające.
– Na bloku jest chłodno, bo w takich warunkach się lepiej operuje, ale pacjent powinien mieć zapewnioną temperaturę ok. 22 stopni C, wtedy jego organizm nie musi zużywać energii na ogrzanie się. Gdy na sali jest za zimno, u chorego zwiększa się ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych – mówi dr Łęgosz.
Anestezjolog podczas znieczulania podaje leki obniżające ciśnienie, by spowolnić krążenie. Wówczas wyciek krwi jest mniejszy.
Klej na tkanki
Aby pacjent stracił jak najmniej krwi, chirurdzy wybierają specjalne techniki operacji. Żeby wszczepić protezę stawu biodrowego, kiedyś musieli zrobić nacięcie o długości 15 cm, teraz są w stanie wstawić sztuczny staw przez ranę o połowę mniejszą.
– Ważne jest, by operować fizjologicznie, czyli robić cięcia między mięśniami. Mięśnie są bardzo silnie ukrwione i gdy się je przetnie, zwiększa się krwawienie – wyjaśnia dr Łęgosz.
W zminimalizowaniu utraty krwi pomaga nóż elektryczny, który rozcina i od razu „przypala”, czyli zamyka naczynia krwionośne. Podobnie działa skalpel hemostatyczny – rodzaj noża, który pod wpływem wysokich temperatur tamuje krwotok.
– Ważne jest też, by dokładnie płukać ranę. To sprzyja gojeniu. Dzięki temu lekarz widzi też, czy jakieś naczynia krwawią, a wtedy może je szybko przypalić prądem i ograniczyć krwawienie – tłumaczy ortopeda.
Jeśli operowany jest np. staw kolanowy lub stopa, można użyć opaski uciskowej. Przypomina ona mankiet z aparatów ciśnieniowych. Ucisk powstrzymuje krążenie w danej części ciała. Jednak by nie doprowadzić do powikłań, opaska może być założona tylko na dwie godziny.
Po przecięciu kości lekarz smaruje jej brzegi woskiem, który czopuje uszkodzone naczynia. Jeśli krwawi wiele naczyń, nie można ich wówczas przypalić nożem elektrycznym, wtedy stosuje się gąbkę z trąbiną, środkiem aktywującym krzepnięcie. Wygląda jak tofu, ale jest biała. Zostaje zaszyta w ranę i tam się rozpuszcza. Po zamknięciu rany można zastosować klej tkankowy, który dodatkowo uszczelni szew.
– Przed zszyciem rany oblewamy kość, tkanki podskórne i skórę od wewnątrz koktajlem adrenaliny i markainy, czyli środka znieczulającego, który blokuje przewodzenie sygnałów nerwowych. Taka mieszanka obkurcza naczynia krwionośne i także hamuje krwawienie – mówi dr Łęgosz.
Naczynia obkurcza także obłożenie rany pooperacyjnej lodem.
Jest jeszcze jeden trik, który się stosuje, by oszukać organizm. Do krwiobiegu podaje się gęsty płyn, mieszaninę żelatyny i magnesu, potasu, sody i wapna, która sztucznie wyrównuje utratę krwi. – Dzięki tym płynom udaje się utrzymać objętość wewnątrz naczyń – mówi dr Łęgosz.
W sytuacjach skrajnych można podać także kwas traneksamowy, czyli syntetyczny aminokwas o działaniu przeciwkrwotocznym.
Zobacz, jak operują bez rozlewu krwi i skalpela [INFOGRAFIKA]
Obce białko w krwi
Każdy człowiek ma ponad pięć litrów krwi. Jeśli pacjent utraci powyżej jednej trzeciej jej objętości, może dojść do wstrząsu, niedokrwienia serca lub zawału.
Aby nie przegapić momentu, w którym należy podać krew, lekarze w czasie operacji kontrolują poziom białych i czerwonych krwinek oraz hemoglobiny przenoszącej tlen w organizmie. Gdy stężenie tej ostatniej substancji jest mniejsze niż 9 g na decylitr, lekarz musi podjąć decyzję, czy podać krew przechowywaną w szpitalnym banku krwi.
– Gdy poziom hemoglobiny u młodych ludzi spadnie do 7 g/dl, są w stanie szybko naprodukować brakującą krew. U starszych, bardziej schorowanych, trzeba ją podać szybciej, by uzupełnić braki – mówi lekarz.
Niestety transfuzja może się skończyć poważnymi powikłaniami.
– To najstarszy przeszczep tkanki ludzkiej. Chory dostaje obce białko. Organizm traktuje krew jak intruza i zaczyna ją zwalczać. To powoduje obniżenie odporności – podkreśla dr Łęgosz.
W Centrum Zdrowia Dziecka też oszczędza się krew w czasie zabiegów, nawet tych na otwartym sercu.
– Przetaczanie krwi nie jest obojętne dla organizmu – mówi prof. Bohdan Maruszewski, kierownik Kliniki Kardiochirurgii CZD. – Wiemy, że wpływa na układ immunologiczny. Dzieci po licznych przetoczeniach są też trudniejszymi biorcami narządów.
Prof. Maruszewski dodaje, że by ograniczyć podawanie obcej krwi, stosowane jest urządzenie zwane cell saver, które umożliwia odzyskiwanie krwi pacjenta. Aparat przechowuje krew, filtruje ją i pozwala z powrotem wprowadzić do krwiobiegu pacjenta podczas operacji.
Co jeszcze siedzi w krwi
Przez wiele lat wydawało się nam, że dużo wiemy o krwi, ale w latach 80. ubiegłego wieku okazało się, że jest w niej także wirus HIV. Później dowiedzieliśmy się, że przenosi też priony powodujące chorobę szalonych krów. Dziś krew każdego dawcy jest badana w kierunku trzech wirusów HIV, HBV i HCV. Jednak trzeba się liczyć z tym, że mogą się w niej znajdować także czynniki chorobotwórcze, których jeszcze nie znamy.
– Aby zwiększać bezpieczeństwo krwi, działamy na patogeny za pomocą ryboflawiny i światła ultrafioletowego. Dzięki temu nie są aktywne. Takie dodatkowe zabezpieczenie stosujemy przy koncentracie krwinek płytkowych oraz części osocza – mówi Marzena Grędzicka-Przybysz z Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie.
W Polsce w 2014 r. przeprowadzono ok. 1,5 mln transfuzji. W 38 przypadkach doszło do poważnych powikłań, które mogły zagrażać życiu chorych lub spowodować nową chorobę. U 15 osób wystąpiła silna reakcja alergiczna, u pięciu doszło do niszczenia krwinek czerwonych, gdyż podana krew była niezgodna z grupą krwi pacjenta. U trzech osób nastąpiło potransfuzyjne uszkodzenie płuc, a u sześciu – przeciążenie krążenia, które objawia się m.in. zaburzeniami układu krążenia i oddechowego.
Prof. Ryszard Pogłód z Zakładu Transfuzjologii Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie podkreśla, że liczne towarzystwa naukowe zalecają, by unikać zbędnych transfuzji. – Przetoczona krew może wywołać u operowanego chorego różne niepożądane reakcje, dlatego zabieg powinien się odbywać tylko zgodnie ze wskazaniami – mówi prof. Pogłód. – Z badań przeprowadzonych w USA wynika, że blisko połowa przetoczeń odbyła się bez wskazań. Nie ma takich statystyk dla Polski.
Dr Łęgosz ma średnio raz w roku chorego, u którego po przetoczeniu krwi dochodzi do wstrząsu anafilaktycznego zagrażającego życiu: – Badania pokazują, że jedna jednostka przetoczonej krwi statystycznie zwiększa umieralność w ciągu 30 dni po podaniu krwi, dlatego w jej podawaniu powinniśmy być ostrożni.
W szpitalach na całym świecie tworzone są programy operowania i leczenia bez krwi i jej pochodnych.
– Będziemy musieli zmienić podejście do przetaczania krwi – mówi prof. Pogłód. – Społeczeństwo się starzeje i rośnie zapotrzebowanie na krew, a liczba dawców maleje. Musimy być bardziej restrykcyjni i podawać ją tylko wtedy, gdy są wskazania lekarskie.
Lekarze, którzy leczą bez krwi
Pionierem „bezkrwawej medycyny” był dr Denton Cooley, kardiochirurg, który w 1962 r. pierwszy raz przeprowadził operację na otwartym sercu bez transfuzji.
Ponad 90 tys. lekarzy z całego świata zadeklarowało gotowość leczenia „bez krwi”. W Polsce – około tysiąca.
W takiej medycynie specjalizuje się ponad 200 szpitali w 20 krajach. Amerykanie wyliczyli, że unikanie transfuzji zredukowało ogólne koszty leczenia w operacjach ortopedycznych i jamy brzusznej średnio o 5 tys. dolarów na pacjenta.
https://www.wykop.pl/wpis/26425331/opera...zas-zabie/