Tak»yes
Nie»no
Nie wiem»I don't know
Nie chce»I don't want it
Nie rozumiem»I don't understand
Czesc»hi
Dzien dobry»good morning
Do widzenia»good bye
Dobry wieczór»good evening
Dobranoc»good night
Dzis»today
Jutro»tomorrow
Prosze»please
please»here you are
Prosze pana/pani»sir/madam
Dziekuje»thank you
Przepraszam»excuse me
Gdzie (jest)»where (is)
Ile»how much
Ile to kosztuje?»how much does it cost?
Gorace»hot
Zimne»cold
Wiecej»more
Mniej»less
Mniej-wiecej»more or less
Mówic po polsku/angielsku»speak Polish/English
Stacja kolejowa»railway station
Dworzec autobusowy»bus station

Irlandia :-: Ireland

Pamiętacie Państwo stary przebój legendarnego zespołu Kobranocka? Z dość prozaiczną i banalną treścią zwrotek kontrastował powtarzany uparcie motyw:
„Gdzieś na ulicy Fabrycznej
Spotkać nam się wypadnie,

Lecz takie są widać wytyczne,
By kochać cię, jak Irlandię...”


Na pozór mamy do czynienia z klasycznym rymem częstochowskim, ale jeśli zastanowić się głębiej, dostrzeżemy niezwykły fenomen – Szmaragdowa Wyspa jest bardzo bliska sercom wielu Polaków. Gdzie przyczyny? Może sprawia to mentalność rudowłosych potomków Celtów, „uroczych łobuziaków”, temperamentnych, choć obdarzonych szczerymi i gorącymi sercami „lads”, którzy z dziką radością wszczynają w sobotnią noc barowe bójki, by następnie wspólnie i przyjaźnie pić do białego rana z poturbowanymi rywalami? Może to historia ciągnących się przez wieki marzeń o suwerenności i znaczona krwią droga do niepodległości?

Gorąca miłość do swego wciąż otoczonego potężnymi wrogami kraju? Może awanturniczy duch, który każe wędrować choćby na skraj świata w poszukiwaniu miejsca, gdzie można godnie pracować i żyć? Irlandczycy, tak różni od pozostałych nacji Wysp Brytyjskich, zadziwiająco przypominają nas samych; Celtowie i Sarmaci mają ze sobą więcej wspólnego, niż mogłoby się zdawać... Czy i w Tobie narasta pragnienie odszukania tych wspólnych pierwiastków, a daleki, choć tak przedziwnie bliski ląd zdaje się nawoływać przyjaźnie..?




Położenie, geografia, klimat

Irlandia jest drugą co do wielkości wyspą archipelagu Wysp Brytyjskich, długość jej linii brzegowej wynosi 3200 km. Od zachodu oblewa ją Ocean Atlantycki, od zachodu zaś Morze Irlandzkie. Odległość od brzegów Wielkiej Brytanii w najwęższym miejscu Kanału Północnego wynosi 21 km.

Politycznie wyspa podzielona jest na suwerenną Republikę Irlandzką oraz - będącą częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej - Irlandię Północną.

Budowa geologiczna i ukształtowanie powierzchni

Szmaragdowa Wyspa – taki przydomek Irlandia zyskała dzięki rozległym wrzosowiskom, trawom i mchom, porastającym ogromne obszary po wyciętych dawno temu lasach. Na przestrzeni epok rozliczne pasma górskie przekształciły się w płaskowyże; najwyższy szczyt Irlandii, Carrantuohill, liczy 1041 m n.p.m. Góra, choć niewysoka, jest bardzo malownicza – epoka lodowcowa pozostawiła na niej swe piętno, tworząc skaliste i strome stoki, charakterystyczne dla całego pasma gór Kerry, rozciągającego się na południowym krańcu wyspy.

Umiarkowany morski wilgotny – tak określa się klimat Irlandii. Deszczowe dni zdarzają się tu 200-250 razy w roku, zaś temperatura waha się pomiędzy 4-7 st. w zimie, do 14-16 st. latem. Największe szanse na ujrzenie słońca występują w maju i czerwcu, choć podobno i wtedy można uważać się za szczęśliwca...

Ludność, religia, język



Od 1961 roku Irlandia szczyci się dodatnim przyrostem naturalnym; obecnie mieszka w niej 3,5 mln. obywateli, z czego milion zamieszkuje Dublin. Na jeden km2 przypada 50,4 mieszkańców. Ciekawostkę stanowi fakt, że Irlandia charakteryzuje się najwyższym w Europie wskaźnikiem emigracji - według statystycznych szacunków, liczba rodowitych Irlandczyków mieszkających poza granicami kraju równa się połowie populacji samej wyspy.

Oficjalne dokumenty wydawane są w dwóch językach - po angielsku i gaelicku, jednak według konstytucji prymat przysługuje temu drugiemu. Niektóre regiony, zwane "Galteacht", używają niemal wyłącznie miejscowych dialektów, wywodzących się w prostej linii od języków starogermańskich, jednak dla większości Irlandczyków ojczystym językiem jest angielski.

Kuchnia

Wyjeżdżający do Irlandii Polacy nie muszą obawiać się o swoje podniebienia – irlandzka kuchnia opiera się w dużej mierze na spożywaniu nabiału, mięsa, ryb oraz owoców morza. Słynne na całym świecie sery irlandzkie (Gubbeen i Cashel Blue) spożywane są z chlebem razowym lub białym sodowym; wołowina, wieprzowina i baranina podawane są zaś z dobrze znanymi nam ziemniakami.

Wielbiciele owoców morza powinni odwiedzić słynące z ostryg hrabstwo Gaillimh w zachodniej części kraju, piwosze zasmakują zaś w słynnym ciemnym Guinness’ie, którego można spożyć w jednym z niemniej słynnych irlandzkich pubów, notabene stanowiących centrum życia towarzyskiego. Dużą popularnością cieszą się herbata oraz mocna kawa, często podawana z bitą śmietaną lub - rozgrzewającą przemoczone deszczami członki - odrobiną irlandzkiej whisky.


Forma państwa / system polityczny

Ustrój polityczny Irlandii to demokracja parlamentarna. Kraj uzyskał niepodległość w 1921 roku, konstytucja datuje się na rok 1937. Kadencja Prezydenta trwa 7 lat, obecnie jest nim Mary McAleese. Premierem (Taoiseach) jest Bertie Ahern.



Irlandzki parlament dzieli się na dwie izby: Dáil Éireann (izbę niższą, w której zasiada 166 wybieranych w wyborach bezpośrednich posłów) oraz Seanad Éireann (pełniącą głównie funkcję doradczą izbę wyższą, w której zasiada 60 członków). 11 z nich jest mianowanych przez Taoiseacha, reszta zaś wybierana spośród określonych grup społeczno-zawodowych oraz absolwentów uniwersytetów: Narodowego Irlandii i Dublińskiego.

Wygląd i symbolika flagi

Barwy Irlandii to zielony (symbolizuje katolików), pomarańczowy (symbolizuje protestantów) oraz biały (symbol nieustannego dążenia do pokoju pomiędzy obiema grupami wyznaniowymi). Flaga jest prostokątna, widnieją na niej trzy pasy w układzie pionowym - od lewej: zielony, biały, pomarańczowy. Pojawiła się po raz pierwszy w roku 1830, ale faktycznie została uznana podczas powstania roku 1848. Wcześniej Irlandczycy używali wizerunku złotej harfy na zielonym tle.


Oficjalne godło to złota harfa Królowej Marii. Pod znakiem tym walczyły kontynentalne, najemne oddziały irlandzkie już w XVII wieku.
Nieoficjalny symbol Irlandii to trójlistna koniczyna (shamrock). Według legendy, to za jej pomocą św. Patryk objaśniał Celtom dogmat o Trójcy Świętej.

Hymn Irlandii to „Amhran na bhFiann“ (Pieśń Żołnierza), napisany w roku 1907 przez Peadara Kearney’a i Patrika Heeney’a. Marsz, stylizowany na żołnierską pieśń, treścią nawiązuje do licznych walk niepodległościowych. Status hymnu państwowego pieśń otrzymała w 1926 roku, zatwierdzono jednak tylko sam refren.

Hymn

Amhrán na bh Fiann:

Seo dhíbh a cháirde duan Óglaigh,
Cathréimeach briomhar ceolmhar,
Ár dtinte cnámh go buacach táid,
'S an spéir go min réaltogach
Is fonnmhar faobhrach sinn chun gleo
'S go tiúnmhar glé roimh thíocht do'n ló,
Fé chiúnas chaomh na hoiche ar seol:
Seo libh canaídh Amhrán na bh Fiann.

Curfá:

Sinne Firnna fáil a tá fé gheall ag éirinn,
Buion dár slua thar toinn do ráinig chugainn,
Fé mhóid bheith saor, sean tír ár sinsir feasta
Ní fhagfar fé'n tiorán ná fé'n tráil.
Anocht a théam sa bhearna bhaoil,
Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil
Le guna screach fé lámhach na bpiléar
Seo libh canaídh Amhrán na bh Fiann.

Cois bánta réidhe, ar árdaibh sléibhe,
Ba bhuachach ár sinsir romhainn,
Ag lámhach go tréan fé'n sár-bhrat séin
Tá thuas sa ghaoith go seolta
Ba dhúchas riamh d'ár gcine cháidh
Gan iompáil siar ó imirt áir,
'S ag siúl mar iad i gcoinne námhad
Seo libh, canaídh Amhrán na bh Fiann.

Curfá

A bhuíon nách fann d'fhuil Ghaeil is Gall,
Sin breacadh lae na saoirse,
Ta scéimhle 's scanradh i gcroíthe namhad,
Roimh ranna laochra ár dtire.
ár dtinte is tréith gan spréach anois,
Sin luisne ghlé san spéir anoir,
'S an bíobha i raon na bpiléar agaibh:
Seo libh, canaídh Amhrán na bh Fiann.

Informacje celne

Informacje celne: Bez cła można wwozić:

*
tytoń - 200 sztuk
*
papierosów, 100 cygaretek, 50 cygar, 250 gram tytoniu,
*
paliwo - 10 litrów,
*
alkohol (: 22%) - 2 litry,
*
alkohol (: 22%) - 1 litr,
*
perfumy - 60 ml,
*
wodę toaletową - 250 ml,
*
oraz upominki o wartości nie przekraczającej 136 funtów.

Na lotniskach i w portach obowiązuje system „czerwonych” i „zielonych” bramek. Jeżeli podróżny nie ma nic do oclenia, powinien udać się przejściem zielonym, w innym przypadku – czerwonym. Zaleca się, aby turyści nie wwozili na teren kraju żywności

Święta narodowe

* 3 stycznia,
* 17 marca,
* 25 i 28 marca,
* 2 i 30 maja,
* 12 lipca,
* 29 sierpnia,
* 6 i 27 grudnia

Zdrowie

Aby móc korzystać z bezpłatnej opieki medycznej, obywatele Unii Europejskiej zobowiązani są przed wyjazdem pobrać druczek E111. Pod numerem +44 (0) 207 210 4850 można uzyskać pomoc i bliższe informacje dotyczące tego formularza.

Ograniczenia wizowe

Polscy obywatele na teren Irlandii mogą wjechać z paszportem lub dowodem osobistym. Aby uzyskać zezwolenie na pobyt dłuższy niż 3 miesiące, należy przygotować aktualny paszport lub dowód tożsamości, 3 fotografie, zaświadczenie od pracodawcy (również ewentualnie świadectwo ślubu) i udać się na najbliższy komisariat policji lub odwiedzić urząd ds. cudzoziemców w Dublinie.

Dojazd

Z Polski do Irlandii podróżuje się przez Anglię, przesiadając się na samolot lub prom. Uwagi dla kierowców: aby uniknąć kłopotów z irlandzką policją (GARDA) , należy mieć ze sobą wykupiony bilet na prom powrotny; ponadto przepisy mówią, iż auto na polskich numerach musi być po okresie 3 miesięcy ubezpieczone w Irlandii, a ponieważ policjant nie jest w stanie stwierdzić, kiedy samochód przekroczył granicę kraju, należy mieć ze sobą dokument potwierdzający dopełnienie tej formalności. Należy też pamiętać, iż w Irlandii obowiązuje ruch lewostronny.

Do Irlandii można oczywiście podróżować również bezpośrednio - samolotem. Koszt biletu (w tańszych liniach lotniczych) waha się pomiędzy 200 złotych (RyanAir), a 350 (AerLingus). Jeżeli ktoś nie lubi latać, albo dysponuje większą ilością czasu, może wybrać bezpośrednie połączenie autokarowe; zapłaci za to 150 euro (Polonia Transport).


Zakupy /duty free

Na lotniskach i w portach znajdują się liczne sklepy z towarami bezcłowymi. Na towary jest nałożony podatek od wartości dodanej (VAT), który można odliczyć od ceny, gdy dany artykuł będzie wywieziony za granicę, np. jako podarunek lub pamiątka. Wystarczy upewnić się, czy sklep obsługuje tzw. „Retail Export Scheme” i przygotować paszport (dla okazania sprzedawcy).

Oficjalną walutą Republiki Irlandii jest Euro, natomiast w Irlandii Północnej wciąż obowiązuje funt szterling, choć w dużych sklepach większych irlandzkich miast można płacić w euro. Większość sklepów pracuje od 9:00 do 17:30.

Słynni obywatele

John L. Baird, Samuel Beckett, Alexander G. Bell, Pierce Brosnan, Robert Burns, Richard Burton, Andrew Carnegie, Sean Connery, Sir Arthur C. Doyle, Patrick Ferguson, Sir Alexander Fleming, Bob Geldof, Anthony Hopkins, David Hume, James Joyce, William Kidd (Captain Kidd), David Livingstone, Lord MacBeth, Maria - Królowa Szkotów, Liam Neeson, Sinead O'Connor, Gwyneth Paltrow, Mungo Park, Sir Walter Scott, George B. Shaw, Robert L. Stevenson, Karol Stuart (Bonnie Prince Charlie), Jonathan Swift, św. Walenty, James Watt, Arthur Wellesley vel książę Wellington, Oscar Wilde.

Poczta

Urząd pocztowy to po angielsku „Post Office”. Ceny znaczków na kartki pocztowe: 28 pensów za przesyłkę w obrębie UK, 38 pensów za przesyłkę do innych krajów UE, 68 pensów za przesyłkę do krajów spoza UE

W całej Irlandii można znaleźć kafejki internetowe, a wiele publicznych bibliotek oferuje możliwość skorzystania z poczty elektronicznej za darmo.


Telefon

W Irlandii można powszechnie znaleźć dwa typy publicznych telefonów – na monety (droższe) i na karty pre-paid (tańsze). Kartę telefoniczną warto mieć przy sobie, gdy planowana jest podróż na prowincję; tam telefony na monety są rzadkością. Uwaga: w hotelach, czy restauracjach również można skorzystać z telefonu, ale za doliczoną przez owe przybytki cenę lepiej już zakupić pocztowego gołębia...

Ważne numery: Centrala 10, Biuro numerów – Republika i Irlandia Północna 11811, Informacja międzynarodowa 11818, Zamawianie rozmów międzynarodowych 114

Liscannor

Jest to jedna z głównych atrakcji Szmaragdowej Wyspy. Ogromne klify ciągną się na długości 8 km, w najwyższym punkcie przekraczając wysokość 200 m. Spacerując wzdłuż nich, możemy napotkać różnej maści artystów, wykonujących za słoną opłatą pamiątki dla turystów; koloryt lokalny uzupełniają bardzi-harfiści oraz„natchnieni“ osobnicy, malujący na kamieniach starożytne celtyckie runy.

Funkcję punktu widokowego pełni jedyna budowla – Wieża O’Brien’a (O’Brien’s Tower). Klify nie są w żaden sposób zabezpieczone, można spacerować bezpośrednio nad ich krawędzią, co musi się wiązać z oczywistą, ponurą konsekwencją. Zachłanny ocean, podmywający urwiska, zabiera średnio 8 osób rocznie, zarówno nieostrożnych turystów, jak i samobójców.

Blarney

Blarney to wieś położona 8 km od Cork. Swoją nazwę zawdzięcza cudownemu kamieniowi, znajdującemu się na lokalnym zamku. Kamień ma podobno magiczne właściwości – po ucałowaniu go można uzyskać niezwykły dar elokwencji i sztuki perswazji. "Cormac MacCarthy fortis me fieri fecit AD 1446" – wyryty na kamieniu napis upamiętnia jednego z obdarowanych tymże darem.

Był nim jeden z właścicieli zamku, Cormac MacDermont MacCarthy. Gdy w 1602 roku okoliczne regiony znalazły się pod okupacją angielską, sprytny lord przeciągał pertraktacje z Koroną za pomocą długich przemów, wynajdywania sztucznych przeszkód i wysuwania wciąż nowych sugestii poprawek traktatu o współpracy.

Był przy tym wylewnie wręcz uprzejmy i grzeczny, zasypując Królową Elżbietę tysiącami komplementów i gładkich słówek, a zarazem skrupulatnie omijając meritum pertraktacji. Ku zaskoczeniu pośredniczącego w niekończących się targach Lorda Carew, surowa zazwyczaj Królowa zamiast wpaść w słuszny gniew, zaśmiewała się do łez kolejnymi wybiegami Cormac’a.

Podobno rzekła, iż „wszystko to Blarney, to co mówi nigdy nie oznacza tego co chciał powiedzieć". Słowo "blarney" znalazło się w potocznym języku angielskim i znaczy dziś tyle co "piękne słówka" albo "kadzenie komuś". Latem zamek i kamień oblegane są już nie przez angielską armię, a przez rzeszę turystów, pragnących ucałować magiczny kamień i posiąść dar MacCarthy’ego.

http://img254.imageshack.us/img254/1845/blarney2.jpg

WYSPY ARAN (OILEAIN ARANN)

„Żywa skamielina Irlandii” – tak określa się Wyspy Aran. Mieszkańcy posługują się tutaj gaelickim i wciąż kultywują zapomniane w innych rejonach tradycje. Lokalni twórcy słyną z unikalnych wyrobów z owczej wełny – swetrów, zwanych „aranami”, oraz kolorowych wełnianych pasów – „crios”. Po dziś dzień mieszkańcy produkują tradycyjne buty z niewyprawionej skóry ("pampooties"). Największa z wysp Aran to Inishmore; zbaczając z utartych szlaków i oddalając się od tabunów turystów, można ujrzeć zapierające dech w piersiach dziewicze klify, plaże, wybrzeża pełne fok, czy też malownicze pastwiska (enclosures), ogrodzone starożytnimi kamiennymi murkami. Warty ujrzenia jest malowniczo zawieszony nad 90-metrowym klifem rzymski fort Dun Aenghus, a raczej jego... pozostająca połówka. Druga część została pochłonięta przez ocean w ciągu trwających od ponad dwóch tysięcy lat erozyjnych procesów oceanu. Na wyspie Inishmore znajduje się najmniejszy kościół świata – Kościół św. Benana (Teampull Bheanain) z V wieku; jego powierzchnia wynosi zaledwie 3,2 x 2,1 metra. Na zachodnim krańcu znajdują się ruiny Siedmiu Kościołów, upamiętniających miejsce śmierci siedmiu Rzymian; na cmentarzu znajduje się ponadto miejsce ostatniego spoczynku św. Brendana.

WYBRZEZE ANTRIM I GIANT'S CAUSEWAY

„Grobla Olbrzyma“ to zapierająca dech w piersiach formacja skalna, powstała wskutek wybuchu wulkanu. Zastygła lawa tworzy sięgający aż do Szkocji pas, wyglądający niczym zbudowany przez gigantycznych budowniczych chodnik z płyt. Powstanie i historię Giant’s Causeway tłumaczą dwie legendy... Podobno „drogę“ zbudował ulsterski wojownik, Finn McCool, aby przenieść do Ulsteru mieszkającą na wyspie Staffa ukochaną kobietę. Druga legenda podaje przyczynę zniszczenia większości grobli – Finn McCool miał ją zniszczyć osobiście po powrocie ze Szkocji, gdzie stoczył walkę z potężnym Benandonnerem. Męska miłość i gorycz porażki od wieków były siłami zarówno tworzącymi, jak i niszcącymi...

CORK (CORCAIGH)



Cork to niespełna 300-tysięczne miasto na wschodzie Irlandii, leżące nad rzeką Lee. Powstało już w VII wieku; w XVII wieku oblegane przez armie angielskie, dowodzone przez słynnego dyktatora, Olivera Cromwell’a. W XVII i XVIII wieku ośrodek handlu masłem – na ten okres przypada najbujniejszy rozwój miasta. W czasie walk wyzwoleńczych niemal całkowicie spalone. Najważniejszy zabytek to Katedra św. Fina Barre’a (St. Fin Barre's Cathedral), wzniesiona na miejscu dawnej szkoły patrona, z roku 606.

Warto ponadto odwiedzić kościół św. Anny (St. Anne's Church) i dobrze nadstawić uszu – w dzwonnicy (Shandon Steeple) znajdują się słynne, 200-letnie „grające dzwony”. Wielbicielom sztuki polecić można operę miejską, gdzie w sezonie letnim odbywa się corocznie prestiżowy festiwal teatralny "Summer Revels", a na początku jesieni – Międzynarodowy Festiwal Filmowy. Koneserzy malarstwa z całego świata odwiedzają Crawford Art Gallery, która wystawia XVIII i XIX-wieczne widoki miasta, nie stroniąc jednak i od współczesnych twórców.



Jeden z najwspanialszych irlandzkich zabytków autochtoni zawdzięczają nie komu innemu, jak pewnemu... Anglikowi i jego żonie. W latach ’60 XIX wieku kupił on 13 000 akrów ziemi pośród największych w Irlandii kompleksów leśnych Parku Narodowego Connemara, z zamiarem wybudowania zamku, ogrodu warzywnego i placu zabaw dla swojej ubóstwianej, młodej żony. Nazwa posiadłości, Kylemore Manor, pochodziła od gaelickiego epitetu Coill Mor, co oznacza „Wielki Las”.

Gdy młoda pani umarła, pogrążony w rozpaczy małżonek pochował ją w specjalnie wybudowanym na terenie posiadłości mauzoleum oraz postawił wspaniały neogotycki zamek ku jej pamięci. W ostatniej woli Mitchell zapisał wszystko Zgromadzeniu Sióstr pod wezwaniem św. Benedykta, które sprawują kuratelę nad tym miejscem po dziś dzień, prowadząc szkołę dla dziewcząt i opiekując się ogromnym ogrodem botanicznym i warzywnym. W bezpośrednim sąsiedztwie posiadłości, zwącej się obecnie Kylemore Abbey (Opactwo Kylemore), turyści znajdą centrum turystyczne, oferujące pamiątki i informację turystyczną.

DUBLIN (BAILE ATHA CLIATH)



Od 1921 roku stolica Republiki Irlandii (licząca obecnie nieco ponad 1 mln mieszkańców). Miasto, założone przez Norwegów w IX wieku, leży na wschodzie, w pobliżu ujścia do Morza Irlandzkiego rzeki An Life. Port morski, centrum życia gospodarczego, kulturalnego i naukowego, prawa miejskie posiada od 1172 roku. Od XVII wieku centrum ruchów niepodległościowych; to tutaj w 1916 roku wybuchło skierowane przeciw Brytyjczykom powstanie i to tutaj trzy lata później proklamowano niepodległość.

Listę wartych zobaczenia zabytków otwierają dwa wspaniałe budynki sakralne: Katedra św. Patryka (St. Patrick's Cathedral), datowana na rok 1190, oraz starsza Katedra Chrystusa (Christ Church Cathedral) z roku 1172.



Dubliński zamek pochodzi z początków XIII wieku; w czasach angielskiej okupacji był siedzibą wicekrólów, obecnie służy prezydentowi Irlandii do podejmowania oficjalnych gości. Warto również zobaczyć malowniczo położony Trinity College, będący irlandzkim odpowiednikiem Oxford’u; uczelnia ta została ufundowana przez Elżbietę I w roku 1591.

Dublińskie Muzeum Pisarzy (Dublin Writers' Museum) to skarbnica pamiątek po słynnych irlandzkich pisarzach, zaś Galeria Narodowa (National Gallery) może poszczycić się wspaniałą kolekcją dzieł francuskich, holenderskich, hiszpańskich i włoskich mistrzów pędzla i sztalugi.

Plan wycieczki warto wzbogacić o ogród zoologiczny (otwarty od 1830 roku), park miejski Phoenix oraz udostępnioną dla turystów siedzibę browaru Guiness.